Sứ điệp Mùa Chay 2012 của Đức Thánh Cha Bênêđitô XVI

“Chúng ta hãy để ý đến nhau, làm sao cho người này thúc đẩy người kia sống yêu thương và làm những việc tốt” (Hr 10, 24)

Anh chị em thân mến,

Một lần nữa Mùa Chay lại cống hiến cho chúng ta cơ hội suy nghĩ về những gì nằm tại trung tâm đời sống Kitô giáo, đó là đức bác ái. Thật vậy, đây là thời kỳ thuận tiện để, nhờ sự trợ giúp của Lời Thiên Chúa và các Bí Tích, chúng ta canh tân hành trình đức tin chúng ta, về mặt cá nhân cũng như cộng đoàn. Đây là một hành trình được đánh dấu bởi kinh nguyện và sự chia sẻ, bằng sự thinh lặng và chay tịnh, trong khi chờ đợi niềm vui Phục Sinh.

Năm nay, tôi muốn đề nghị một vài suy tư dưới ánh sáng một văn bản ngắn của Kinh Thánh rút từ Thư gửi tín hữu Hípri: “Chúng ta hãy để ý đến nhau, làm sao cho người này thúc đẩy người kia sống yêu thương và làm những việc tốt” (10,24). Câu này nằm trong một đoạn văn trong đó tác giả thánh khuyến khích tín thác nơi Đức Giêsu Kitô như là vị Thượng Tế đã nhận được cho chúng ta ơn tha thứ và lộ trình dẫn đến với Thiên Chúa. Hoa trái của việc đón nhận Đức Kitô là một đời sống theo ba nhân đức hướng thần, đó là: đến gần Chúa “với một lòng chân thành và một đức tin trọn vẹn” (c. 22), “tiếp tục tuyên xưng niềm hy vọng của chúng ta cách vững vàng” (c. 23), để ý đến nhau, làm sao cho người này thúc đẩy người kia “sống yêu thương và làm những việc tốt” (c. 24). Đoạn này cũng khẳng định rằng, để nâng đỡ cách sống theo Tin Mừng như thế, điều quan trọng là tham dự các buổi gặp gỡ phụng vụ và cầu nguyện của cộng đoàn, trong khi vẫn hướng nhìn về mục tiêu cánh chung là sự hiệp thông trọn vẹn với Thiên Chúa (c. 25). Tôi dừng lại với câu 24: bằng vài từ, câu này cống hiến một giáo huấn quý báu và luôn luôn mang tính thời sự về ba phương diện của đời sống Kitô: quan tâm đến tha nhân, tính hỗ tương và sự thánh thiện bản thân.

1. “Chúng ta hãy để ý đến nhau”: trách nhiệm đối với người anh em

Yếu tố đầu tiên là lời mời “hãy để ý đến nhau”: động từ Hy Lạp được dùng ở đây là katanoein, có nghĩa là quan sát kỹ lưỡng, chú ý, nhìn một cách ý thức, lưu tâm đến một thực tại. Chúng ta thấy động từ này ở trong Tin Mừng, khi Đức Giêsu mời gọi các môn đệ “quan sát” chim trời, tuy không lo lắng, vẫn được Chúa Quan Phòng ân cần để ý đến (x. Lc 12,24), và “để ý tới” cái xà trong mắt mình trước khi nhìn thấy cọng rơm trong mắt anh em (x. Lc 6,41). Chúng ta cũng thấy động từ ấy trong một đoạn khác của Thư gửi tín hữu Hípri, như lời mời gọi hãy “chú ý đến (= ngắm nhìn) Đức Giêsu” (3,1), là tông đồ và là thượng tế của niềm tin chúng ta. Thế rồi, động từ đã mở ra lời nhắn nhủ chúng ta, nay mời gọi hãy chăm chú nhìn người khác, trước tiên là nhìn Đức Giêsu, và chú ý đến nhau, đừng tỏ ra xa lạ với nhau, dửng dưng về số phận của anh em. Thông thường, ta thấy nổi bật thái độ ngược lại: sự dửng dưng, không quan tâm, phát sinh từ sự ích kỷ, được che đậy bằng cái vẻ bề ngoài là “tôn trọng đời tư”. Hôm nay cũng vậy, tiếng Chúa đang rền vang mạnh mẽ để kêu gọi mỗi người chúng ta trở thành những “người canh giữ” anh em mình (x. St 4,9), thiết lập những quan hệ thắm đượm một sự ân cần đối với nhau, một mối quan tâm đến thiện ích của tha nhân và toàn thể hạnh phúc của họ. Giới luật trọng đại về tình yêu đối với tha nhân đòi hỏi và yêu cầu chúng ta ý thức mình có trách nhiệm đối với kẻ, giống như tôi, là thụ tạo và là con Thiên Chúa: sự kiện chúng ta là anh em với nhau về phương diện con người, và nhiều khi, cả về phương diện đức tin, phải đưa chúng ta đến chỗ thấy tha nhân thật là một alter ego (cái tôi khác), được Chúa yêu thương vô biên. Nếu chúng ta vun trồng cái nhìn về tình huynh đệ này, thì tình liên đới, sự công bằng, cũng như lòng từ bi thương xót và sự cảm thông sẽ tự nhiên nảy sinh từ con tim chúng ta. Tôi Tớ Chúa là Đức Phaolô VI đã khẳng định rằng thế giới ngày nay đang bị chứng bệnh rõ ràng nhất, đó là tình trạng thiếu tình huynh đệ: “Thế giới đang bị bệnh. Chứng bệnh của thế giới không hệ tại việc khan hiếm tài nguyên hoặc việc một số người chiếm hữu các tài nguyên đó, nhưng là hệ tại tình trạng thiếu tình huynh đệ giữa các con người và giữa các dân tộc” (Thông điệp “Phát triển các dân tộc”, 26/3/1967, s. 66).

Sự quan tâm đến người khác bao hàm ước muốn họ có được sự thiện hảo về mọi phương diện: thể lý, luân lý và tinh thần. Nền văn hóa hiện đại dường như đã đánh mất cảm thức về sự thiện và sự dữ, trong khi cần phải mạnh mẽ nhắc lại rằng sự thiện đang hiện hữu và chiến thắng, vì Thiên Chúa là Đấng “nhân hậu, hay làm ơn làm phúc” (Tv 119,68). Sự thiện là điều khơi dậy, che chở và thăng tiến sự sống, tình huynh đệ và sự hiệp thông. Trách nhiệm đối với người thân cận khi đó có nghĩa là muốn và làm điều thiện cho người khác, mong ước là họ cũng mở lòng ra đối với lô-gích của sự thiện; quan tâm đến anh em có nghĩa là mở rộng cặp mắt để thấy những nhu cầu của họ. Kinh Thánh cảnh giác về nguy cơ có con tim chai cứng do một thứ “thuốc tê thiêng liêng” khiến ta mù lòa trước những đau khổ của tha nhân. Thánh Luca tác giả Tin Mừng kể lại hai dụ ngôn của Đức Giêsu trong đó nêu lên hai ví dụ về tình trạng như thế có thể được tạo ra trong trái tim con người. Trong dụ ngôn người Samari nhân hậu, vị tư tế và thầy Lêvi đều “tránh qua bên kia đường mà đi”, dửng dưng đối với người bị cướp bóc lột và đánh đập (x. Lc 10,30-32), và trong dụ ngôn người giàu xấu xa, con người đầy ứ của cải này không nhìn thấy thân phận của người nghèo Ladarô đang chết đói trước cửa nhà ông (x. Lc 16,19). Trong cả hai trường hợp, chúng ta có thấy được thế nào điều trái ngược với sự “quan tâm”, với việc nhìn yêu thương và cảm thông. Điều gì ngăn cản cái nhìn nhân đạo và yêu thương đối với người anh em? Thường thường đó là của cải vật chất và sự no thỏa, nhưng cũng có việc đặt tư lợi và những bận tâm của mình lên trước. Không bao giờ được để chúng ta thiếu khả năng “chứng tỏ lòng từ bi” đối với người đang đau khổ: không bao giờ được để con tim chúng ta bị nắm bắt bởi những mối bận tâm riêng tư và các vấn đề của mình đến độ trở nên điếc lác trước tiếng kêu của người nghèo. Trái lại, chính tâm hồn khiêm tốn và kinh nghiệm bản thân về đau khổ có thể là nguồn mạch đưa tới sự thức tỉnh nội tâm để có sự cảm thông và thương cảm: “Người công chính quan tâm đến quyền lợi kẻ nghèo, điều đó, ác nhân sao hiểu nổi” (Cn 29,7). Như thế ta hiểu được mối phúc của “những người sầu khổ” (Mt 5,5), nghĩa là những người có khả năng ra khỏi chính mình để động lòng trắc ẩn trước đau khổ của tha nhân. Gặp gỡ tha nhân và mở rộng lòng ra với nhu cầu của họ là một cơ hội đưa tới ơn cứu độ và hạnh phúc.

“Để ý đến” người anh em cũng bao hàm sự ân cần đối với thiện ích thiêng liêng của họ. Và ở đây, tôi muốn nhắc đến một phương diện của đời sống Kitô giáo mà tôi thấy dường như đã bị coi là lỗi thời: việc sửa lỗi huynh đệ nhắm đến ơn cứu độ đời đời. Nói chung, ngày nay người ta rất nhạy cảm đối với các đề tài sự chăm sóc và tình bác ái đối với thiện ích thể lý và vật chất của tha nhân, nhưng có thể nói người ta lại không nói về trách nhiệm tinh thần đối với anh em. Trong Hội Thánh sơ khai và trong các cộng đoàn thực sự chín chắn trong đức tin thì không phải như thế; tại đó người ta không những quan tâm đến sức khỏe thể xác của người anh em, mà còn để ý đến cả sức khỏe tâm hồn của người ấy nữa, trong hướng nhắm đến định mệnh tối hậu của người ấy. Trong Kinh Thánh, chúng ta đọc thấy rằng: “Hãy khiển trách người khôn ngoan, con sẽ được họ thương mến. Hãy giáo huấn người khôn, họ sẽ khôn hơn nữa; hãy dạy bảo người công chính, họ sẽ hiểu biết thêm” (Cn 9,8t). Chính Đức Kitô đã truyền phải khiển trách người anh em phạm tội (x. Mt 18,15). Động từ dùng để định nghĩa việc sửa dạy huynh đệ - elenchein - cũng là động từ chỉ sứ vụ ngôn sứ là phải tố giác mà các Kitô hữu phải làm trước một thế hệ chiều theo điều ác (x. Ep 5,11). Truyền thống Hội Thánh đã kể việc “khiển trách các tội nhân” vào số những công việc từ bi thiêng liêng. Cần phải phục hồi chiều kích này của đức ái Kitô giáo. Không được im lặng trước sự dữ. Ở đây tôi nghĩ đến thái độ của những Kitô hữu, vì cả nể hoặc chỉ vì dễ dãi, đã chiều theo não trạng chung, thay vì cảnh giác anh em về những lối suy nghĩ và hành động ngược lại với sự thật và không theo con đường sự thiện. Nhưng việc khiển trách theo tinh thần Kitô giáo không bao giờ được thực hiện trong một tinh thần kết án hoặc tố cáo; phải luôn luôn được linh hoạt bởi tình thương và lòng từ bi, và phát sinh từ sự ân cần thực sự đối với thiện ích của người anh em. Thánh tông đồ Phaolô quả quyết: “Nếu có ai vướng mắc tội nào, thì anh em, những người được Thần Khí thúc đẩy, hãy lấy tinh thần hiền hòa mà sửa dạy người ấy; phải tự đề phòng kẻo chính mình cũng bị cám dỗ” (Gl 6,1). Trong thế giới chúng ta, một thế giới đã bị thấm nhiễm xu hướng cá nhân chủ nghĩa, cần phải tái khám phá tầm quan trọng của việc sửa dạy huynh đệ, để cùng nhau tiến bước về sự thánh thiện. Thậm chí “chính nhân còn ngã bảy lần” (Cn 24,16) như Kinh Thánh đã nói, và tất cả chúng ta đều yếu đuối và bất toàn (x. 1 Ga 1,8). Vì thế, thật là rất hữu ích việc giúp đỡ và nhận sự giúp đỡ để có cái nhìn chân thực về bản thân, để cải tiến chính đời sống của mình và tiến bước ngay thẳng hơn trên con đường của Chúa. Chúng ta luôn luôn cần một cái nhìn yêu thương và sửa dạy, cái nhìn hiểu biết và nhận biết, cái nhìn phân định và tha thứ (x. Lc 22,61), như Thiên Chúa đã và đang làm với mỗi người chúng ta.

2. “Đối với nhau”: ơn hỗ tương

Sự “canh giữ” tha nhân như thế tương phản với một não trạng giảm thiểu đời sống chỉ vào chiều kích trần thế của nó, mà không nhìn đời sống trong một viễn tượng cánh chung và chấp nhận bất cứ chọn lựa luân lý nào nhân danh tự do cá nhân. Một xã hội như xã hội hiện đại có thể trở nên điếc lác đối với những đau khổ thể lý cũng như đối với những đòi hỏi tinh thần và luân lý của đời sống. Nhưng không được để như thế nơi cộng đoàn Kitô! Thánh tông đồ Phaolô mời gọi tìm kiếm những gì “đem lại bình an và xây dựng cho nhau” (Rm 14,19), bằng cách “chiều theo sở thích kẻ khác, vì lợi ích của họ, và để xây dựng” (nt. 15,2), bằng cách không tìm ích lợi cho riêng mình, “nhưng cho nhiều người, để họ được cứu độ” (1 Cr 10,33). Việc sửa lỗi lẫn nhau và khích lệ này, trong tinh thần khiêm tốn và bác ái, phải thuộc về đời sống cộng đoàn Kitô.

Được kết hợp với Đức Kitô nhờ Bí tích Thánh Thể, các môn đệ của Chúa sống trong một sự hiệp thông có sức liên kết họ với nhau như chi thể của cùng một thân mình. Điều này có nghĩa là tha nhân được kết hợp với tôi một cách đặc biệt, đời sống, phần rỗi của họ liên hệ tới đời sống và phần rỗi của tôi. Ở đây chúng ta đang đề cập đến một yếu tố rất sâu sắc của tình hiệp thông: cuộc sống chúng ta được liên kết với cuộc sống của người khác, trong sự thiện cũng như trong sự dữ; tội lỗi cũng như các việc bác ái cũng có một chiều kích xã hội. Trong Hội Thánh, Nhiệm Thể Chúa Kitô, sự hỗ tương này được chứng nghiệm: cộng đồng không ngừng sám hối và cầu xin ơn tha thứ các tội lỗi của con cái mình, nhưng cũng luôn vui mừng và hân hoan vì những chứng tá về nhân đức và bác ái đang diễn ra trong lòng mình. Thánh Phaolô quả quyết: “Các bộ phận đều lo lắng cho nhau” (x. 1 Cr 12,25), để làm nên một thân mình. Tình bác ái đối với anh em, được diễn tả qua việc bố thí, một việc thực hành tiêu biểu trong Mùa Chay, cùng với việc cầu nguyện và ăn chay, bén rễ trong tình trạng cùng thuộc về nhau như thế. Khi lo lắng cụ thể cho những người nghèo khổ nhất, người Kitô hữu có thể diễn tả việc mình thông dự vào thân thể duy nhất là Hội Thánh. Để ý đến tha nhân trong tinh thần hỗ tương cũng là nhìn nhận điều thiện hảo Chúa thực hiện nơi họ và cùng với họ cám ơn Người vì những điều kỳ diệu ân phúc Thiên Chúa nhân lành và toàn năng đang tiếp tục thực hiện nơi con cái Người. Khi một Kitô hữu nhận thấy nơi tha nhận hoạt động của Chúa Thánh Linh, họ chỉ có thể vui mừng và tôn vinh Chúa Cha trên trời (x. Mt 5,16).

3. “Làm sao cho người này thúc đẩy người kia sống yêu thương và làm những việc tốt”: cùng bước đi trong sự thánh thiện

Thuật ngữ này của Thư gửi tín hữu Hípri (10,24) thúc đẩy chúng ta xét đến việc Thiên Chúa kêu gọi tất cả mọi người nên thánh, cuộc tiến bước liên lỉ trong đời sống thiêng liêng, khao khát những đoàn sủng lớn lao hơn và một đức ái ngày càng cao cả và phong phú hơn (x. 1 Cr 12,31–13,13). Sự quan tâm đến nhau có mục đích khuyến khích nhau đạt đến một tình yêu thực hữu ngày càng dồi dào, “tựa ánh bình minh, rực rỡ thêm cho đến hồi chính ngọ” (Cn 4,18), trong khi chờ đợi được sống ngày không bao giờ tàn trong Thiên Chúa. Thời gian được ban cho chúng ta trong cuộc sống thật quý báu để chúng ta khám phá ra và chu toàn các việc lành, trong tình yêu Thiên Chúa. Như thế, chính Hội Thánh tăng trưởng và phát triển để đạt tới tầm vóc viên mãn của Đức Kitô (x. Ep 4,13). Chính là ở trong viễn tượng năng động về tăng trưởng này mà có lời khuyến khích chúng ta thúc đẩy nhau đạt tới tình yêu viên mãn và làm các việc tốt lành.

Đáng tiếc là vẫn còn đó cám dỗ sống nguội lạnh, bóp nghẹt Thần Khí, khước từ “khai thác các nén bạc” đã được ban cho chúng ta để mưu ích cho chúng ta và tha nhân (x. Mt 25,25t). Tất cả chúng ta đã nhận lãnh những của cải thiêng liêng hoặc vật chất có thể giúp thực hiện kế hoạch của Thiên Chúa, hầu mưu ích cho Hội Thánh và phần rỗi bản thân chúng ta (x. Lc 12,21b; 1 Tm 6,18). Các bậc thầy về tu đức nhắc nhớ rằng trong đời sống đức tin, ai không tiến là lùi. Anh chị em thân mến, chúng ta hãy đón nhận lời mời gọi luôn luôn hiện đại, đó là hướng đến “mức độ cao của đời sống Kitô hữu” (Đức Gioan-Phaolô II, Tông thư Ngàn Năm mới đang đến, 6/1/2001, s. 31). Khi khôn ngoan nhìn nhận và công bố một số Kitô hữu gương mẫu là Chân phước và là Thánh, Hội Thánh cũng nhắm khơi lên ước muốn noi gương ước muốn noi theo các nhân đức của các vị ấy. Thánh Phaolô đã nhắn nhủ: “Hãy coi người khác trọng hơn mình” (Rm 12,10).

Trước một thế giới đang yêu cầu các Kitô hữu đưa ra một chứng tá mới mẻ về tình yêu và lòng trung thành với Chúa, mọi Kitô hữu đều cảm thấy phải cấp bách ganh đua với nhau trong đời sống bác ái, trong việc phục vụ và làm các việc lành (x. Hr 6,10). Lời nhắc nhở này đặc biệt thúc bách trong mùa thánh chuẩn bị mừng lễ Phục Sinh. Cầu chúc anh chị em một Mùa Chay thánh thiện và phong phú, tôi ký thác anh chị em cho việc chuyển cầu của Đức Trinh Nữ Maria và hết lòng ban Phép Lành Tòa Thánh cho mọi anh chị em.

Vatican, ngày 3 tháng 11 năm 2011

Bênêđitô XVI, Giáo Hoàng

Bản dịch kinhthanhvn